Γλωσσική Διαταραχή

Ορισμός

Η Αναπτυξιακή Γλωσσική Διαταραχή (Developmental Language Disorder, DLD) ή αλλιώς Ειδική Γλωσσική Διαταραχή (Specific Language Impairment, SLI) αφορά σε σημαντική καθυστέρηση στην ανάπτυξη του προφορικού λόγου, η οποία είναι ανεξάρτητη από παράγοντες όπως ο χαμηλός δείκτης νοημοσύνης, το φτωχό γλωσσικό περιβάλλον, διάχυτες νευροαναπτυξιακές διαταραχές όπως ο αυτισμός, αισθητηριακά ελλείμματα (προβλήματα ακοής), κινητικές δυσλειτουργίες ή συναισθηματικές δυσκολίες. Επομένως, διαγιγνώσκεται δια του αποκλεισμού άλλων διαταραχών (διαφοροδιάγνωση) με την ταυτόχρονη συνύπαρξη γλωσσικών δυσκολιών από τα πρώτα στάδια της γλωσσικής ανάπτυξης.

Διαγνωστικές υποκατηγορίες

Η συγκεκριμένη γλωσσική διαταραχή επηρεάζει τόσο την πρόσληψη (κατανόηση) όσο και την παραγωγή (έκφραση) του λόγου. Έτσι, διαχωρίζεται σε 3 διαγνωστικές κατηγορίες ανάλογα με τον τομέα που επηρεάζεται περισσότερο:

  1. Εκφραστική γλωσσική διαταραχή: αφορά στα παιδιά που δυσκολεύονται κυρίως να εκφραστούν παρόλο που αντιλαμβάνονται επαρκώς την γλώσσα.
  2. Μεικτή προσληπτική-εκφραστική γλωσσική διαταραχή: αφορά στα παιδιά που δυσκολεύονται κυρίως να αντιληφθούν επαρκώς την γλώσσα, όμως η δυσκολία αυτή επηρεάζει και την έκφραση.
  3. Φωνολογική διαταραχή: αφορά στα παιδιά που δυσκολεύονται να αντιληφθούν τους ήχους της ομιλίας και παρουσιάζουν ταυτόχρονα έντονα προβλήματα άρθρωσης.

Χαρακτηριστικά

Η Αναπτυξιακή Γλωσσική Διαταραχή επηρεάζει την ανάπτυξη του λόγου σε όλα τα  γλωσσικά επίπεδα (φωνολογία, σύνταξη, λεξιλόγιο – σημασιολογία, πραγματολογία).

Φωνολογία

  • Δυσκολία στην ακουστική διάκριση (αντίληψη) των ήχων της ομιλίας (π.χ. συγχέουν ακουστικά το /φ/ με το /θ/)
  • Δυσκολία στην άρθρωση (έκφραση) των ήχων της ομιλίας που συγχέουν ακουστικά (π.χ. αρθρώνουν /φ/ αντί για /θ/)
  • Φωνολογικά ανώριμη ομιλία («μιλάει σαν μωρό»)
  • Πιθανόν ελλείμματα στην φωνολογική επίγνωση (στην συνειδητοποίηση ότι κάθε λέξη είναι μία συνάθροιση από συγκεκριμένους ήχους)

* Τα παραπάνω ελλείμματα δίνουν την εικόνα της αρθρωτικής διαταραχής ή την εικόνα της δυσλεξίας κατά τα πρώτα σχολικά χρόνια.

Σύνταξη

  • Δυσκολία στην κατανόηση συντακτικά σύνθετων και μακροσκελών προτάσεων (π.χ. δευτερεύουσες προτάσεις)
  • Αντίστοιχα, παράγει σύντομες και συντακτικά απλές προτάσεις (δομής: υποκείμενο – ρήμα – αντικείμενο)
  • Σε μικρή ηλικία παραλείπει λέξεις με γραμματική λειτουργία όπως να, για, θα  (π.χ. «θέλω φάω» αντί για «θέλω να φάω», «φέρε ποτήρι νερό» αντί για «φέρε μου ένα ποτήρι νερό»)
  • Δυσκολεύεται στην χρήση αντωνυμιών, άρθρων και συνδέσμων.
  • Χρησιμοποιεί λάθος καταλήξεις στα ρήματα για να σχηματίσει τον κατάλληλο χρόνο και στα ουσιαστικά ή επίθετα για να σχηματίσει γένος, πτώση και αριθμό.

Λεξιλόγιο – Σημασιολογία

  • Αργεί να πει την/ τις πρώτη/-ες του λέξεις
  • Έχει περιορισμένο λεξιλόγιο για την ηλικία του
  • Χρησιμοποιεί μία λέξη με ευρύτερη σημασία για  να εκφράσει το νόημα μίας λέξης με ειδικότερη σημασία και αντίστροφα (π.χ. λέει «καρέκλα» το κάθισμα του αυτοκινήτου)
  • Δυσκολεύεται να βρει την κατάλληλη λέξη για να εκφραστεί παρόλο που γνωρίζει το νόημα που θέλει να εκφράσει με αυτήν. Έτσι διακόπτει την ροή του λόγου του και λέει το νόημα της λέξης περιφραστικά (με μία ολόκληρη πρόταση).
  • Δυσκολεύεται να κατανοήσει και να χρησιμοποιήσει τα ρήματα (κυρίως αυτά που εκφράζουν νοητικές καταστάσεις, π.χ. νομίζω, πιστεύω, αναρωτιέμαι, αμφιβάλλω κ.α.)
  • Δυσκολεύεται να κατανοήσει και να εκφράσει λέξεις με πολύ αφηρημένη σημασία (π.χ. ελπίδα, ελευθερία κ.α.)

Πραγματολογία

  • Δυσκολεύεται να κατανοήσει τις λεκτικές πράξεις που μεταφέρει ο λόγος (π.χ. παράκληση, ειρωνεία, απαίτηση, απορία κ.α.)
  • Δυσκολεύεται να αντιληφθεί την μεταφορά ή την παρομοίωση

Αντιμετώπιση

Απαραίτητη προϋπόθεση για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της γλωσσικής διαταραχής είναι η ακριβής και αναλυτική αξιολόγηση των γλωσσικών δυνατοτήτων και αδυναμιών του παιδιού. Η αξιολόγηση θα πρέπει να περικλείει όλα τα γλωσσικά επίπεδα (φωνολογία, σύνταξη, λεξιλόγιο-σημασιολογία, πραγματολογία) τόσο στον αντιληπτικό όσο και στον εκφραστικό τομέα. Επίσης, θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη το αναπτυξιακό στάδιο στο οποίο θα έπρεπε να βρίσκεται ο μαθητής με βάση την ηλικία του και πόσο υπολείπεται σε σχέση με αυτό. Με άλλα λόγια, πού βρίσκεται γλωσσικά αυτή τη στιγμή ο μαθητής και πού πρέπει να φτάσει με βάση την ηλικία του. Από εκεί και πέρα, τίθενται οι προτεραιότητες της παρέμβασης ανάλογα με το ποιο γλωσσικό επίπεδο είναι περισσότερο διαταραγμένο και χρήζει άμεσης υποστήριξης και σε ποιον τομέα (αντίληψη/έκφραση). Η αντιμετώπιση της γλωσσικής διαταραχής είναι μία μακροχρόνια διαδικασία που απαιτεί υπομονή, επιμονή και σαφή ιεράρχηση στόχων τόσο από την πλευρά του ειδικού όσο και από την πλευρά του παιδιού και των γονέων του.